Ảnh kỷ niệm thời trẻ của vợ chồng ông Dương Bá Quy và bà Nguyễn Thị Thủy

Tuổi trẻ hào hùng

Ông Dương Bá Quy sinh năm 1943 tại Gio Mỹ, Gio Linh, Quảng Trị trong một gia đình có bố là cán bộ kháng chiến qua hai thời kỳ, mẹ cũng tham gia nuôi giấu cán bộ, phục vụ chiến đấu trong thời địch chiếm đóng.

13 tuổi, dưới thời Ngô Đình Diệm, thời kỳ tố cộng và diệt cộng, dồn dân vào ấp chiến lược, ông đã là đội viên du kích mật trong khu phi quân sự, từng tham gia tiễu trừ những tên tay sai, chỉ điểm. “Những năm ấy tôi hoạt động ngầm, vận động quần chúng đấu tranh chống bắt lính, chống chào cờ ba que, đấu tranh công khai, trừ khử ác ôn” - ông nói.

Năm 1966, bị chỉ điểm, ông chuyển sang hoạt động bí mật, ban ngày nằm hầm và chủ yếu hoạt động khi đã về đêm. Những trạm canh, rồi hàng rào điện tử Mc Namara... của địch tại vùng tuyến lửa Gio Linh không thể cản nổi bước chân của những đoàn quân và vũ khí bí mật từ miền Bắc vào Nam tham gia các chiến dịch, dưới sự dẫn đường của những trinh sát như ông mà không để lại một dấu vết nào. Một năm sau, ông được tăng cường cho Đoàn 1A hải quân đặc công của cảng Cửa Việt. Làm trinh sát, ông đã góp sức mình tiêu diệt hàng chục tàu thuyền của Mỹ, ngụy.

Năm 1968 ông được cử làm Xã đội phó du kích xã Gio Mỹ, trực tiếp chỉ huy cuộc chống càn của địch vào vùng đông Gio Linh ngày 31/3/1968. Ông kể: “Chỉ trong một ngày chúng tôi đã bắn cháy 21 xe tăng, diệt hàng trăm tên địch. Sau trận này Đoàn 1A hải quân đặc công của tôi được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất, riêng tôi cũng được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất”.

Tháng 5/1968, ông trực tiếp chỉ huy lực lượng du kích xã Gio Mỹ đánh một tiểu đoàn bộ binh Mỹ, tiêu diệt 105 tên, bắn cháy 4 xe tăng, một máy bay. “Trận đó chúng tôi thu toàn bộ vũ khí, trên 100 đồng hồ đeo tay và một bao tải tiền đô của Mỹ”.

Người phá hàng rào Mc Namara

Trong những năm chiến sự ác liệt như năm 1968, hàng rào điện tử Mc Namara tại vĩ tuyến 17 là một trở ngại lớn cho những đoàn quân từ Bắc chi viện cho miền Nam. Hàng rào này được thiết kế bởi 12 lớp dây thép gai, và còn khó phá huỷ hơn cả một bức tường bằng thép.

Ông Quy cùng đồng đội đã bò vào cắt dây thép gai về để nghiên cứu và chuyển lên cấp trên tìm cách phá. Cho đến cuối năm 1970, dưới sự “phá hoại” ngày đêm của những du kích như ông Quy, hàng rào điện tử Mc Namara lừng danh chỉ còn là những đống dây nhợ bùng nhùng. Ông Quy cho biết: “Ngày đó quân du kích có hạn, vũ khí lại thô sơ, chúng tôi thường lấy đạn lép của địch chế lại thành mìn, lấy vũ khí của chúng tiêu diệt lại chúng”.

Năm 1972, ông được cử làm Xã đội trưởng xã Gio Mỹ, sau đó ông được chuyển sang Đoàn 31 độc lập thuộc Bộ Tư lệnh đặc công 305. Từ năm 1972 - 1975, vì là người thông thạo địa hình vùng giới tuyến, nên ông luôn phải chuyển đến các đơn vị chủ lực mới từ Bắc vào Nam, vừa làm trinh sát dẫn đường vừa chiến đấu cho đến ngày độc lập.

Cả cuộc đời, ông đã tham gia trên trăm trận đánh, năm lần bị thương, giờ đây trong người ông cũng còn không dưới 10 mảnh đạn. “Số mình may mắn thôi. Trong chiến tranh không ai nói được chuyện sống chết, có lần tôi bị pháo bắn trúng ngay trên hầm, nhưng cũng chỉ bị thương nhẹ” - ông cười vui.

Gần 20 năm tham gia chiến đấu, ông đã tiêu diệt được 18 xe tăng, gần 10 xe zeep, bắn rơi 2 máy bay trực thăng. Ngoài ra, ông đã tổ chức được 5 tổ du kích, xây dựng được hàng chục cơ sở cách mạng. Ông đã 17 lần được phong dũng sĩ, với nhiều huân, huy chương các loại. Nhưng khi nhắc đến chiến công, ông vẫn thường trầm giọng: “Chiến công không bao giờ là của mình tôi, đó là có sự góp sức của anh em, của đồng đội, biết bao nhiêu người chiến đấu với tôi đã hy sinh”.

Vợ cũng là dũng sĩ

Ông Quy cưới vợ năm 1971, vợ  ông là bà Nguyễn Thị Thuỷ (nay đã 61 tuổi), là người cùng làng, và cũng là dũng sĩ.

Bà Nguyễn Thị Thuỷ tham gia cách mạng cũng từ lúc 13 tuổi. Bà kể: “Ngày đó tôi và những đứa trẻ trong làng thường bỏ đất cát vào nòng súng của địch, đến khi quân ta vào thì súng không thể nào bắn được. Có khi chúng tôi còn dùng kíp nổ hẹn giờ cho vào túi áo hoặc ba lô quân địch”. Bà nhớ như in ngày mà gần như cả gia đình mình bị giặc bắt. Gia đình bà là một cơ sở nuôi giấu cán bộ, nhưng không may năm 1967, bố mẹ bà bị bắt do bị chỉ điểm, bọn địch bắn mẹ bà trước, sau đó bắn bố. Chỉ một năm sau, chị ruột của bà là Nguyễn Thị Hiến cũng bị giặc giết. 

Bà chủ yếu hoạt động binh vận, liên lạc, dẫn đường cho cán bộ, đêm đến thì đặt mìn bẫy xe tăng địch. 18 tuổi, bà được kết nạp Đảng và giữ chức Xã đội phó. Bà nhớ lại: “Hồi đó khổ nhất là những người du kích ở xóm làng, ban ngày thì cũng như bao người bình thường khác, cũng lao động sản xuất, khi đêm thì mới hoạt động. Người chiến sĩ dân quân du kích là phải bám lấy dân mới mong thắng được kẻ thù, ngày đó dù có phải ăn gạo mốc, lá tàu bay thay cơm cũng phải bám lấy dân”.

Những năm 1960-1970, bà tham gia nhiều trận đánh, chỉ huy du kích xã mai phục tiêu diệt hàng chục tên địch, bắn cháy 3 xe tăng. Bà đã được 7 lần phong dũng sĩ. Nói về chồng mình, bà cho biết: “Ngày đó  tui quý ông ấy ở tính gan dạ, dũng cảm nên mới yêu”. Yêu nhau gần 6 năm trời, nhưng do điều kiện công tác, nên đến năm 1971, hai ông bà mới cưới, và kế hoạch cho đến khi hoà bình mới sinh con.

Trở về đời thường, hai người dũng sĩ năm nào cũng cày ruộng, cấy lúa, cũng bôn ba khắp nơi mong ổn định cuộc sống, hai ông bà đã từng vào tận Đắc Lắc, Kon Tum làm ăn, nhưng cuộc sống vẫn cứ mãi lận đận. Cho đến năm 2002, ông bà mới trở về quê hương, cũng chỉ với hai bàn tay trắng.

Gia đình cũng đã từng làm hồ sơ đề nghị Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng cho ông, nhưng đã gần 10 năm nay, qua ba lần làm đi làm lại, vẫn chưa có trả lời chính thức nào. Bà thì muốn năm nay tiếp tục làm hồ sơ, nhưng ông lại cười bảo: “Không được thì thôi, cũng không cần chi danh hiệu. Qua chiến tranh, mình còn sống đến ngày hôm nay với con cháu là vui, là hạnh phúc rồi”.   

Bài và ảnh: Tiến Tân