Đóng góp tích cực

15 năm qua, Việt Nam luôn chủ động đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của ASEAN. Việc Việt Nam tổ chức thành công Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6 tại Hà Nội (tháng 12/1998) - chỉ 3 năm sau khi trở thành thành viên của ASEAN, đặc biệt là trong bối cảnh khu vực phải đối mặt với cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng - được các nước thành viên ASEAN và dư luận quốc tế đánh giá cao. Với việc thông qua Chương trình hành động Hà Nội, ASEAN 6 đã góp phần quan trọng tăng cường đoàn kết, đẩy mạnh hợp tác, khôi phục hình ảnh ASEAN, nhất là định hướng cho sự phát triển, hợp tác của Hiệp hội trong những năm tiếp theo để thực hiện Tầm nhìn 2020.

Việt Nam đã ký Hiệp ước xây dựng Đông Nam Á thành khu vực không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ) và đang tích cực vận động các cường quốc hạt nhân tham gia ký kết nghị định thư để Hiệp ước thực sự có ý nghĩa.

Sự tham gia của Việt Nam vào ASEAN đã mở ra một thời kỳ mới trong quan hệ giữa các nước trong khu vực cũng như phấn đấu vì hoà bình, ổn định, hợp tác hữu nghị để phát triển. Việt Nam đã góp phần khẳng định và đề cao vai trò của Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), vận động các nước ngoài tham gia TAC nhằm biến TAC thành Bộ quy tắc ứng xử chung cho quan hệ giữa ASEAN với bên ngoài. Đến nay đã có Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Pakixtan, Mông Cổ, Niu Dilân, Ôxtrâylia và Mỹ tham gia TAC.

Việt Nam đã đưa ra sáng kiến về phát triển kinh tế các vùng nghèo liên quốc gia dọc hành lang Đông Tây (WEC) được các nước ASEAN ủng hộ và tạo thế chủ động hội nhập của nước ta. Song song với chương trình cắt giảm thuế quan, Việt Nam còn phối hợp với các nước ASEAN triển khai chương trình công tác nhằm xác định, phân loại và tiến tới dỡ bỏ các hàng rào phi thuế quan.

Việt Nam cũng đã bước đầu tham gia Hiệp định hợp tác công nghiệp ASEAN (AICO) và tích cực tham gia các hoạt động trong hợp tác năng lượng ASEAN. Tính đến nay đã có hơn 200 đơn xin gia nhập Hiệp định AICO, trong đó có hơn 100 đơn đã được phê duyệt cấp giấy chứng nhận CEO. Tổng kim ngạch trao đổi sản phẩm AICO đạt 1,7 tỷ USD mỗi năm. Chưa kể tham gia các chương trình hợp tác lớn của ASEAN trong lĩnh vực như Kế hoạch hành động hợp tác năng lượng ASEAN (APAEC), Dự án kết nối lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid), Dự án liên kết đường ống dẫn khí (Trans-ASEAN Gas Pipeline)... Việt Nam đã tổ chức thành công Hội nghị Bộ trưởng năng lượng ASEAN lần thứ 18 (năm 2000) và Diễn đàn thị trường và tích trữ dầu mỏ ASEAN+3 (năm 2005).

Việt Nam đã tham gia Hiệp định khung ASEAN về hợp tác GTVT cũng như gia nhập các hiệp định hợp tác liên quan của ASEAN trước năm 1995 nhằm tạo khung pháp lý cho các hoạt động như: Công nhận bằng lái xe do ASEAN cấp; tìm kiếm tàu biển, máy bay bị nạn và cứu người sống sót; tạo thuận lợi cho hàng hoá quá cảnh; phát triển đường bộ ASEAN và dịch vụ vận tải hàng không...

Thời gian qua, ASEAN tập trung vào việc xây dựng các chính sách phát triển GTVT. Đã có nhiều hiệp định, thỏa thuận được ký kết và thông qua nhằm tăng cường kết nối GTVT trong nội khối ASEAN. Nổi bật nhất là các thỏa thuận về hàng không dân dụng, lĩnh vực đi đầu trong hội nhập GTVT ASEAN. Hiệp định đa biên ASEAN về vận tải hàng không và Hiệp định đa biên ASEAN về tự do hóa hoàn toàn vận tải hàng hóa hàng không cùng các nghị định thư thực hiện đã tạo cơ sở cho việc thực hiện thị trường hàng không ASEAN thống nhất vào năm 2015 và cũng là nền tảng để ASEAN thông qua các sáng kiến tăng cường các thỏa thuận bầu trời mở - tiếp cận hàng không với các nước đối thoại như Trung Quốc, Ấn Độ và Liên minh châu Âu (EU).

Phát huy vai trò Chủ tịch

Sau 15 năm tham gia ASEAN, Việt Nam đã khẳng định vị thế và uy tín trong khu vực cũng như trên trường quốc tế. Các nước thành viên ASEAN và đối tác đều đánh giá cao sự tham gia tích cực và những đóng góp hữu hiệu của Việt Nam trong việc củng cố và phát triển Hiệp hội cũng như quan hệ hợp tác với các nước đối thoại của ASEAN. Những kinh nghiệm, bài học quý báu rút ra từ quá trình tham gia ASEAN 15 năm qua sẽ là tiền đề thuận lợi để Việt Nam hoàn thành vai trò Chủ tịch ASEAN trong năm 2010.

Theo đó, Việt Nam sẽ tập trung vào các ưu tiên như thúc đẩy đoàn kết và hợp tác ASEAN, đẩy mạnh liên kết khu vực nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015, hoàn tất việc đưa Hiến chương ASEAN vào cuộc sống... Việt Nam sẽ cùng các nước thành viên thúc đẩy vai trò và vị thế quốc tế của ASEAN thông qua củng cố và duy trì vai trò trung tâm của ASEAN ở khu vực; mở rộng hơn nữa vai trò của ASEAN tại các thể chế, diễn đàn khu vực và quốc tế như APEC, ASEM, Liên Hợp quốc, G20...

Việc đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN trong năm nay là bước tiếp theo để Việt Nam đóng góp tích cực và hiệu quả hơn vào hoạt động của ASEAN. Việt Nam sẽ tổ chức tốt, góp phần quan trọng vào thành công của Hội nghị cấp cao ASEAN sắp tới tại Hà Nội; đồng thời đảm đương thành công cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2010.                      

Xuân Sơn