Tiểu đội nữ xung kích N87 Anh hùng luôn nhớ về những đồng đội đã hy sinh.

43 năm trước...

Đại  đội 873 - là đơn vị mạnh nhất của Đội 87 được thành lập ngày 2/1/1966 gồm 200 đội viên trong đó có 170 nữ, 30 nam là những người con của huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình. Dưới mưa bom bão đạn của giặc Mỹ, họ như những con thoi  luôn có mặt ở các tuyến đường trọng điểm nhằm giữ mạch máu giao thông không bị đứt đoạn, phục vụ kháng chiến. Các TNXP đã thức suốt đêm ngày, đếm từng quả bom rơi, đánh dấu từng quả bom nổ chậm, với khẩu hiệu: “Máu có thể đổ, chúng ta có thể hy sinh nhưng đường không thể tắc” và “C873 quyết tử cho đường sắt quyết thông”.

Cuối tháng 10/1966, Tiểu đội nữ xung kích thuộc Đại đội 873 về đóng quân tại xóm Văn Miếu, xã Đông Văn, huyện Đông Sơn, Thanh Hóa làm nhiệm vụ ứng cứu ga Thanh Hoá và đảm bảo giao thông đường tránh vào núi Nấp. Đây là trọng điểm chiến lược quan trọng, ta dựa vào thế núi cất giấu tàu xe, khai thác đá phục vụ đảm bảo giao thông. Phát hiện được điều này, địch đánh phá ác liệt với mật độ dày đặc. Chỉ riêng đoạn đường sắt chưa đầy 2km ở núi Nấp trong hơn một năm, địch đã đánh phá 140 trận với hàng trăm tấn bom đạn. Bao trận chiến đấu ác liệt đã diễn ra và đặc biệt là trận ngày 11/5/1967. Hôm đó, vào khoảng 4h sáng, đoạn đường sắt núi Nấp lại  bị bom Mỹ oanh tạc dữ dội, đường ray bị bật tung, nhiều đoạn trúng bom bị hỏng nặng làm tê liệt cả tuyến đường. Tiểu đội nữ TNXP Đại đội 873 được lệnh khẩn cấp bằng mọi giá phải sửa chữa đoạn đường sắt bị hỏng để thông đường, thông xe. Cùng tham gia cứu còn có 10 công nhân thuộc Đại đội 315 - Đội 207 sửa đường đoạn đường sắt phía Nam.

Suốt một ngày ròng rã vật lộn với mưa bom bão đạn, ngớt tiếng máy bay, bom đạn, TNXP cùng  với công nhân lại lao ra mặt đường lấp hố bom, nối lại đường tàu,  quyết tâm thực hiện đúng thời gian để đảm bảo giờ thông xe. Chỉ còn khoảng 15 phút nữa là hoàn thành nhiệm vụ, mọi người đang hối hả siết lại những bu lông cuối cùng, thu dọn đất đá, kiểm tra độ an toàn lần cuối, chuẩn bị thông xe thì bất ngờ máy bay Mỹ lao đến cắt bom toạ độ. 4 quả bom rơi trúng đội hình của Tiểu đội nữ TNXP. 13 cô gái TNXP tuổi đời 18 - 19  cùng với 4 công nhân đường sắt đã hy sinh tại chỗ, 20 nam, nữ TNXP khác bị thương. Thời điểm nghiệt ngã đó là vào lúc 20h45’ ngày 11/5/1967.

Thật cảm động, 17  cụ già xóm Miếu nơi đơn vị đóng quân đã nhường 17 cỗ hậu sự mà các cụ chắt chiu để dành cho những người đã hy sinh dũng cảm. Chính quyền xã Đông Văn, đã quy tập mộ của 17 liệt sĩ TNXP và công nhân về nghĩa trang liệt sĩ. Bộ Văn hóa, Thông tin và du lịch đã công nhận nơi đây là Di tích lịch sử văn hóa quốc gia.

Những anh hùng sống mãi

Một sáng mùa hè, chúng tôi cùng ông Hoàng Công Ánh- cựu TNXP chống Mỹ - Chủ tịch Hội cựu TNXP Thái Bình và các cựu TNXP Nguyễn Thị Chiến, Nguyễn Thị Thuần về thăm thân nhân 13 liệt sĩ TNXP ở huyện Đông Hưng, Thái Bình.

Cựu TNXP Nguyễn Thị Thuần - người cùng xã, cùng đại đội với liệt sĩ Nguyễn Thị Nhạn ở xã Nguyên Xá không cầm được nước mắt khi thắp hương người đồng đội năm xưa, xúc động cho biết:  “Nguyễn Thị Nhạn sinh năm 1949, 16 tuổi đang là học sinh, trốn bố mẹ tham gia TNXP. Chị Nhạn hay đàn, vui tính, đêm giả tiếng mèo như thật làm cho cả tiểu đội chết khiếp”. Chị Thuần cũng tham gia cứu đường sắt đêm ấy và chứng kiến cảnh đồng đội hy sinh. Mãi đến 4h sáng, việc tìm kiếm thi thể các nữ TNXP vẫn tiếp tục trong đau đớn.

Xe chúng tôi vào thôn Cốc, xã Phú Châu - quê hương của liệt sĩ Cao Thị Thuý. Song thân của liệt sĩ Thúy vẫn còn. Người cha - cụ Cao Văn Phấn 89 tuổi, người mẹ - cụ Bùi Thị Là cũng đã 87 tuổi. Hơn 40 năm rồi, hình ảnh người con gái 17 tuổi vẫn vẹn nguyên trong tâm trí hai cụ. Nhìn những giọt nước mắt lăn trên gò má hai người già, ai nấy đều xúc động. Cụ Phấn nói trong nước mắt: “Tôi nói hồi ấy có 5 con, 3 trai, 2 gái. Thuý là chị cả, hiền lành lắm. Một hôm đi họp về, Thúy nói với tôi: “Nhà ta chưa có người đóng góp cho cách mạng, các em còn nhỏ, con đi TNXP đi thay cho các em”. Tôi với Thuý: “Con là con gái, các em trai rồi mai sẽ lớn. Nhưng Thuý nhất định ra đi. Một năm về phép, nó yêu anh bộ đội cùng làng. Gia đình hai bên đều mong Thuý ở lại làm đám cưới, nhưng Thuý một mực hẹn hết nghĩa vụ” - nói đến đây, cụ Phấn nghẹn ngào. Cụ Là tâm sự, chỉ mong được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng cho các chị. Được biết, nối tiếp người chị, 3 em trai của Thúy đều tham gia quân ngũ.

Còn cựu TNXP Nguyễn Thị Lộc - người cùng thôn, cùng đơn vị với chị Thúy nhớ lại: “Nghỉ phép lên đơn vị, trong một đêm, chị Thuý cứ ôm lấy tôi mà kể chuyện về mối tình của mình, Thúy còn nói: "Tao thương anh ấy lắm nhưng đang trong nghĩa vụ mà cưới nhỡ một cái bụng kềnh ra thì làm sao trở lại đơn vị được". Chị Lộc hôm đó thoát chết là vì đang làm thì bị đau bụng, chị cố xin ở lại gác phòng nhưng đơn vị vẫn cử một chị tên là Mỵ dìu về. Hai người vừa về đến nhà tro (cách trận địa khoảng 500m) thì nghe thấy bom nổ.   

Xe chúng tôi tiếp tục vượt những thôn làng, những cánh đồng đương mùa cấy hái, lúa xanh non để tới xã Hoa Nam - quê hương của liệt sĩ Chu Thị Sửu. Trên đường đi, cựu TNXP Nguyễn Thị Chiến kể lại: “Sửu là cô gái làng trắng trẻo xinh xắn và bơi rất giỏi. Một lần ở cầu phao Đò Lèn, tôi đang tắm thì bị nước cuốn vào hố xoáy, may có Sửu bơi ra cứu sống”.  Cụ Nguyễn Thị Lạt - mẹ của liệt sĩ Sửu, đã 84 tuổi, ứa lệ kể lại: Chồng cụ là Chu Văn Minh - bộ đội chống Pháp, năm 1951 hy sinh ở Hà Đông lúc con trai đầu 4 tuổi, và cô con gái Sửu mới 2 tuổi. Giặc Pháp càn, cụ Lạt gánh quang mỗi bên một đứa chạy giặc. Rồi người con trai lại lên đường đánh giặc. Một hôm, chị Sửu về quỳ xuống chân mẹ xin được đi TNXP. Mẹ Lạt hốt hoảng, lựa lời nói với con: “Bố mày hy sinh rồi, anh mày cũng đang ở chiến trường sống chết thế nào chưa hay, mẹ chỉ còn lại con thôi”. Nghe xong, chị Sửu vẫn nói với mẹ: “Bố có phần bố, anh có phần anh, con đi là trách nhiệm của con”. Và thế là vừa 16 tuổi cô gái đồng chiêm Chu Thị Sửu tình nguyện vào TNXP. 

Trong chiến tranh có nhiều chuyện hy hữu. Đó là trường hợp của nữ TNXP Nguyễn Thị Hợi - Đại đội phó Đại đội 873 phụ trách văn nghệ. Vào cái đêm Đại đội trúng bom cũng là lúc chị vừa từ  Hà Nội dự Đại hội dũng sĩ trẻ tuyến phía Nam quay trở vào đơn vị. Chị đang lấy kẹo chia cho đồng đội thì nghe thấy tiếng rít, bằng kinh nghiệm và linh tính chị hét lên: “Hình như chúng cắt bom, nằm xuống”. Khi tỉnh dậy, chị nằm giữa hai nữ TNXP Vũ Thị Khánh và Vũ Thị Hương. Chị bị bay mất phần hông và gãy hai dẻ xương sườn, còn hai chị Khánh, Hương thì không còn nữa. Chị Hợi dẫn chúng tôi thăm gia đình liệt sĩ Khánh ở xã Lô Giang. Nhà liệt sĩ nằm sát dòng sông lớn, cây cối um tùm. Vào đến nhà, sau khi nghe giới thiệu, cụ Vũ  Thị Soan đã 87 tuổi là mẹ liệt sĩ Khánh cố mở to đôi mắt và lấy tay lần lần chúng tôi. Vì 4 năm rồi, mắt cụ đã  mờ và chân đau không đi lại được.

Chúng tôi vào thắp hương và nhận ra liệt sĩ Khánh còn một em trai cũng là liệt sĩ. Tôi hỏi mẹ, sao lúc ấy mẹ không giữ chị lại vì nhà đã có em trai đang trong quân ngũ? Trong khói hương huyền ảo, mẹ Soan tâm sự: "Em Khánh ngoan ngoãn dễ bảo, năm ấy mới 16  tuổi đang học lớp 7. Cả nước chiến tranh, giữ con sao được. Chống Mỹ cứu nước mình không đánh nó, nó đánh mình". Cả đoàn như lặng đi khi nghe mẹ Soạn kể: “Lúc còn sống, Khánh có về thăm mẹ 3 lần, lần nào cũng bảo con chả có gì biếu mẹ. Khổ nỗi lúc Khánh đi, bố mẹ túng bấn cũng chẳng có gì cho con.  Sau này cứ nghĩ đến là thương con lắm. Mấy chục năm qua, lúc nào tôi cũng như thấy con còn bên mẹ. Bây giờ cả hai chị em đều ở một nghĩa trang. 4 năm rồi mẹ không ra thăm được. Dù muộn nhưng đến bây giờ Nhà nước nghĩ đến công lao của em tôi phấn khởi, có nhắm mắt cũng yên lòng".

Và thật xót xa, khi tôi đang ngồi viết bài này, Chủ tịch Hội cựu TNXP Thái Bình Hoàng Công Ánh điện cho tôi biết mẹ Soan đã đi rồi. Thật tiếc mẹ không còn để chứng kiến ngày Tổ quốc vinh danh công lao của con gái mẹ cùng các nữ TNXP Anh hùng.

Bài và ảnh: Lã Quý Hưng