Trung tâm Nhà Lớn mới được nâng cấp

Theo sử liệu, năm 1900, ông Lê Văn Mưu, xưng tên là ông Trần, sinh năm Ất Mão (1855), tại tổng Hà Thanh, quận Giang Thành, tỉnh Kiên Giang (nay là xã Tân Khánh Hòa, Hà Tiên, Kiên Giang) đã cùng gia quyến đến định cư dưới chân núi Nứa (Lương Sơn, Vũng Tàu ngày nay) để tránh sự truy sát của quân Pháp đối với những nghĩa binh yêu nước. Tại đây, ông được nhân dân hết lòng yêu mến, tin tưởng bởi chí khí, lòng hảo tâm và tài bốc thuốc trị bệnh cứu người. Chẳng bao lâu ông Lê Văn Mưu trở thành thần tượng của cư dân trên vùng đảo Long Sơn.

Tiếng lành đồn xa, nhiều gia đình ở nơi khác cũng tìm đến xin được định cư lập nghiệp quanh ông. Họ tin theo ông và sùng bái giáo lý răn dạy mọi người tứ ân hiếu nghĩa của ông - đạo ông Trần xuất hiện từ đó, cũng thời điểm này, đời sống của nhân dân trên đảo Long Sơn vô cùng trù phú, những dãy phố mọc lên sầm uất, náo nhiệt.

Vào năm 1910, ông Trần bắt đầu cho xây dựng Nhà Lớn với khát vọng gây dựng, thu hút lực lượng, khuếch trương thanh thế chờ thời cơ đánh Pháp; đồng thời, mong ước tạo lập vùng đất mà mọi người đều biết sống yêu thương, đùm bọc, bình đẳng, không có áp bức, bóc lột, không có kẻ quá giàu người quá nghèo. Quần thể di tích Nhà Lớn tọa lạc bên sườn đông núi Nứa với tổng diện tích khoảng 20.000m2, bao gồm: Khu Đền thờ, nhà Long Sơn hội, nhà hát, trường học, chợ, các dãy phố quanh chợ... Trong đó, khu đền có diện tích 7.800m2, được chia thành Tiền điện, nhà Thánh, lầu Trời, lầu Tiên, lầu Phật (chính điện), hậu điện và nhà dài.

Nét nghệ thuật được thể hiện rõ nhất ở kiến trúc Tiền điện theo kiểu 2 tầng, 8 mái. Tầng trệt chia thành 5 gian, lát gạch bông. Nội thất bài trí các bàn thờ lễ nghi, chia làm 3 lớp. Lớp ngoài có 4 bộ bàn ghế tròn và 1 bộ salon mặt đá. Phía trên bức tường ngoài có 3 hoành phi và bức tranh lan, mai, cúc, trúc, tước (chim sẻ). Lớp giữa có 5 tủ thờ khảm trai và 3 bộ y môn sơn son thếp vàng. Các y môn chạm khắc “tứ linh, tứ quý” và bát tiên...  

Ngoài ra còn có các câu đối, liễn thờ và những bức tranh sơn thủy hữu tình. Với lối kiến trúc này thể hiện sâu sắc giáo lý của đạo tứ ân hiếu nghĩa ở một vùng đảo hoang xa, cách biệt.

Toàn cảnh Nhà Lớn nổi bật giữa những khu phố cổ càng tôn thêm vẻ uy nghi, lộng lẫy thể hiện tinh thần đùm bọc, tương thân tương ái của cư dân bản địa Long Sơn.

Với những giá trị nghệ thuật và ý lịch sử truyền thống mà người dân xứ đảo Long Sơn gửi gắm qua kiến trúc Nhà Lớn, năm 1991, khu di tích này đã được công nhận là “Di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia”. Hiện nay Nhà Lớn và các dãy phố cổ đang được Tp. Vũng Tàu tổ chức trùng tu, nâng cấp trở thành điểm tham quan, giáo dục truyền thống đại đoàn kết dân tộc cho thế hệ hôm nay.               

Bài và ảnh: Hoàng Đình Thành